چرا رسیدن به تمدن برتر بدون علم ناممکن است؟

به گزارش سرویس فرهنگی خبرگزاری تسنیم، علم، دانایی، فرزانگی و حکمت زیربنای هر تمدنی را تشکیل داده و بدون آن هیچ تمدنی پایه ریزی نمی شود، بزرگان اندیشه و حکمت از گذشته تاکنون بر اهمیت دانایی و خرد و به کارگیری آن در زندگی (کاربردی کردن علوم و استفاده آن در متن زندگی فردی و اجتماعی) تاکید کرده و دیگران را به اندیشه کردن، دوری از تبعیت محض بدون فکر، به کارگیری قوه عاقله و دوری از نادانی و جهل فراخوانده اند؛ از جمله، سقراط (فیلسوف یونانی که با روش و اهداف سوفسطاییان مخالفت ورزید و شاگردان خود را به اندیشه دعوت می کرد و از برجستگان فلسفه غرب محسوب می گردد و بنیانگذار روش دیالکتیک در گفتگو است) چنین گفته: کارهای بزرگ، مناسب مردانی است که افکار بزرگ دارند.

شاگردش افلاطون حکیم نیز بر این باور بوده که به دنیا نیامدن بهتر از تعلیم نیافتن و نادان ماندن است، زیرا جهالت ریشه همه تیره بختی هاست. وی همچنین گفته: زینت انسان سه چیز است: علم، محبت و آزادگی. (بزرگان فلسفه در غرب، ص45- 44).

در اسلام نیز علم و دانش اهمیت بسزایی دارد و برای درک اهمیت علم آموزی، عمل به آن، آموزش به افراد نادان و کم سواد و دستگیری از آنان، برتری اهل علم نسبت به دیگران و در یک سخن، ارزش و جایگاه علم و عالم، کافی است به قرآن مجید به عنوان دستور العمل انسان ساز و سعادت پرور، نظری بیندازیم و درباره اش تامل نماییم. (چهل حدیث در فضیلت علم آموزی، ص14- 11). خداوند بلند مرتبه، وحی خود را با دستور به خواندن (اقرأ) شروع کرده، به قلم و آنچه با آن می نویسند، سوگند خورده و جایگاه اهل علم را بسیار بالا برده و تصریح فرموده از میان بندگان، تنها دانشمندان از خدا خشیت و هراس دارند (سوره فاطر، آیه 28) و در جای دیگر تاکید فرموده خداوند به اهل ایمان درجه بخشیده (و مومنان را نسبت به دیگر انسان ها برتری داده) و کسانی که اهل علم هستند را (هم از ایمان برخوردار بوده و هم علم و دانش دارند) درجات عطا کرده و (بر مومنان کم برخوردار از علم، برتری داده است). (سوره مجادله، آیه 11).

یادآوری این نکته نیز ضروری است که قرآن به عنوان اصلی ترین‌ منبع در جهان اسلام و مادر علوم و دانش های اسلامی، درهای علوم گوناگون را به روی بشر باز کرده و از علوم بلاغی (معانی، بیان و بدیع)، نحو، تجوید، قرائت، فقه، اخلاق و سلوک تا علوم طبیعی (که اشاراتی در قرآن بدان شده و نکته هایی از اهمیت درک و نگاه به آفرینش خداوند همچون ستارگان، زمین، آسمان، دریا، انسان و … شده که هم جنبه مهمی از اعجاز قرآن بوده و هم راه را به پژوهشگران و علاقمندان به علوم گوناگون نشان داده و آنان را به درک هر چه بیشتر پدیده هایی که خداوند خلق کرده و تفکر درباره آن، دعوت فرموده است) از قرآن آغاز شده و علم آموزی مورد عنایت قرآن مجید بوده و این کتاب عظیم، انسان را به تفکر در آفرینش و از این رهگذر، به آفریدگار دانا و توانا رهنمون می سازد.

در روایات نیز بر دانش آموختن و به کار گیری علم و برتری دانشمندان نسبت به سایرین، تاکید شده و به آموزش کودکان دعوت شده تا به وسیله علم، در بزرگسالی بزرگی یابند. جمله امام ششم(ع) فرموده است: بر شما باد به دانایی در دین و (بکوشید تا) بی سواد و نادان (همچون عرب بادیه نشین) نباشید؛ چرا که هر کس در دین خدا دانایی نیابد، خدا روز قیامت به او نمی نگرد و عملی از او را پاک نمی کند. (الکافی، ج1 ص75).با بهره گیری از آیات و روایات اسلامی می توان نتیجه گرفت، خداوند بزرگ، دانا است و دانایان را دوست دارد و آن ذات بی همتا، همه کمالات وجودی را به نحو نامتناهی داراست و از جمله به همه امور جهان خلقت علم و آگاهی دارد و چیزی از دانایی و علم او پنهان نیست. آن خالق بی همتا، به ذات خود نیز درک و احاطه کامل دارد و به موجودات (همه موجودات از روحانی تا مادی) پیش از خلقت و پس از آن، علم و احاطه دارد. (فرهنگنامه فلسفه اسلامی، ص723).

علم و دانش موجب حیات و زندگی معنوی جامعه می شود و نمی توان تصور کرد بدون علم و معرفت بتوان قله های پیشرفت و برتری را فتح کرد و تمدن و فرهنگ خود را توسعه داد. ایران اسلامی به برکت دین آسمانی اسلام و گذشته درخشانی که در تمدن اسلامی ایفا کرده و دانشمندانی که در دامن پرمهر خود تربیت نموده، این توان را دارد دوباره پرچم تمدن اسلامی را در دست گرفته و در جهان امروز به اهتزاز درآورد و این تمدن انسانی را به دوران شکوه و عظمتش بازگرداند و لازمه این مهم، اعتماد به نفس و حرکت به سوی پیشرفت در همه عرصه ها به ویژه علم، فناوری، دانایی و فرزانگی است.از این رو رهبر شهید انقلاب، همواره بر تولید علم و حرکت جوانان برای پیشرفت کشور در تمامی زمینه ها و رشته های علمی و فناوری، تقویت خودباوری، جنبش نرم افزاری و دستیابی به قله های پیشرفت تاکید نموده و همواره در طول رهبری 37 سال ایشان بر این مهم توجه و تاکید شده و اکنون نیز که آن رهبر فرزانه در میان ما نیست، این مسیر پرافتخار باید توسط دوستداران اقتدار و پیشرفت کشور، ادامه یابد. چرا که بدون علم و دانایی، رسیدن به قله های پیشرفت و تمدن سازی، ناممکن است.

حال که غرب می کوشد فرهنگ و تمدن خود را به دیگر ملت ها تحمیل نماید و از سوی دیگر، برخی دانشمندان غربی همچون “ساموئل هانتینگتون” نظریه برخورد تمدن ها و بازسازی نظم جهانی را مطرح می سازند و به برتری فرهنگ و تمدن غرب با ابزار قدرت می اندیشند، تقویت پایه های تمدن ایرانی- اسلامی بیش از گذشته اهمیت می یابد و برای بازآفرینی نقش تمدن اسلامی و ملت های مسلمان در معادلات جهان، باید گفتمان تمدنی از رهگذر تولید علم و افزایش نقش دانشگاه ها در جهان، مبارزه با بی سوادی، گسترش دانایی و از جمله مطالعه در جامعه، سرمایه گذاری هر چه بیشتر بر مقوله آموزش در مدارس و از دوران کودکی و نوجوانی و عدالت آموزشی تقویت شود و جنبش علمی با برنامه ریزی های صحیح ادامه یابد و مسیر رشد و توسعه کشور دنباله دار باشد و چنانکه رهبر شهید انقلاب به ما آموخت، از پیشرفت های موجود مغرور نشویم و بدان قانع نگردیم و مسیر را با قدرت و صلابت ادامه دهیم.

محمد جواد گودینی نویسنده و استاد دانشگاه

فهرست منابع:

1- قرآن مجید

2- رضایی، حسن (به کوشش)، فرهنگنامه فلسفه اسلامی، پژوهشکده باقر العلوم(ع) 1403

3- سبحانی، مهدی، بزرگان فلسفه در غرب، تهران، نشر هم پا 1389

4- کلینی، محمد بن یعقوب بن اسحاق، الکافی، قم، دار الحدیث 1429ق

5- گودینی، محمد جواد، چهل حدیث در فضیلت علم آموزی، نشر نظری 1398

انتهای پیام/