به گزارش خبرنگار فرهنگی خبرگزاری تسنیم، در میانه تشدید درگیریها در منطقه و همزمان با افزایش حملات رژیم صهیونیستی و آمریکای جنایتکار به کشورمان، انتشار ویدئویی از سوی مشاری العفاسی، قاری شناختهشده کویتی و امام مسجد کبیر این کشور، موج گستردهای از واکنشها را در فضای رسانهای و محافل قرآنی جهان اسلام برانگیخته است.
العفاسی در این کلیپ که با عنوانی علیه جمهوری اسلامی ایران و حامیان آن منتشر شد، با الگوبرداری غلط و مغرضانه از ساختار آیات آغازین سوره مبارکه «مسد» و تغییر در مضمون آن، عباراتی علیه کشورمان و جریانهای همسو مطرح کرد؛ اقدامی که منتقدان آن را تحریف مفاهیم قرآنی و بهرهگیری سیاسی از ادبیات وحی توصیف کردهاند. این واکنشها در شرایطی شدت گرفته که در این اظهارات اشارهای به تحولات غزه، حملات اسرائیل و قربانی شدن غیرنظامیان در منطقه نشده است.
اساتید برجسته قرآن چه گفتند؟
کارشناسان علوم قرآنی و داوران بینالمللی قرآن، این رخداد را فراتر از یک موضعگیری شخصی ارزیابی کرده و آن را نشانهای از ورود چهرههای مذهبی به جنگ روایتها و نبرد رسانهای منطقه میدانند.
استاد عباس سلیمی، استاد برجسته و داور بینالمللی قرآن کریم، با اشاره به این موضوع تأکید کرده است که صرف سالها تلاوت قرآن، لزوماً به معنای فهم عمیق پیامهای وحیانی نیست.به گفته او، معیار اصلی در ارزیابی یک قاری، میزان هماهنگی اندیشه و رفتار او با روح هدایتگر قرآن است؛ موضوعی که بهویژه در بحرانهای تاریخی و تحولات سیاسی آشکار میشود.
استاد پیشکسوت قرآنی، استفاده تحریفآمیز از آیات قرآن علیه جمهوری اسلامی را نشانه انحراف در مسیر برخی جریانهای فرهنگی دانست و تأکید کرد که جریانهای حامی مقاومت باید در برابر اینگونه تولیدات رسانهای واکنش فعال داشته باشند.
او همچنین به بازتاب گسترده واکنش کاربران عربزبان اشاره کرد که در پاسخ، شعارهایی علیه اسرائیل و آمریکا منتشر کردهاند و این واکنشها را نشانه شکلگیری یک موج اجتماعی در برابر روایتهای ضد مقاومت دانست.
به اعتقاد این استاد قرآنی، میدان رویارویی امروز تنها به عرصه نظامی محدود نیست و نبرد اصلی به حوزه رسانه، گفتمان و جنگ نرم منتقل شده است. در این شرایط، استفاده از چهرههای مذهبی و قاریان همسو با برخی جریانهای افراطی، بخشی از راهبرد رسانهای برای تأثیرگذاری بر افکار عمومی جهان اسلام است.
دلیل استعاذه پیش از تلاوت چیست؟
در همین حال، استاد سید محسن موسوی بلده، استاد علوم قرآنی، انتشار این ویدئو را آغازگر پرسشهای تازهای درباره نسبت میان هنر تلاوت و مسئولیت فکری و سیاسی قاریان قرآن توصیف کرد و گفت: شهرت و محبوبیت ناشی از زیبایی صوت میتواند زمینهساز نوعی خودبرتربینی پنهان شود؛ وضعیتی که در آن، قاری تصور میکند علاوه بر عرصه تلاوت، در مسائل سیاسی و فکری نیز مرجعیت دارد.
به اعتقاد این پژوهشگر، گاهی تلاوت قرآن که ذاتاً باید ابزاری برای تقرب الهی باشد، به ابزاری برای نزدیکی به مراکز قدرت و ساختارهای سیاسی تبدیل میشود.
او هشدار داد که برخی قاریان ممکن است به جای تمرکز بر پیامهای اصیل قرآن، مسیر حرفهای خود را بر اساس انتظارات حکومتها و مناسبات سیاسی تنظیم کنند.
موسوی بلده همچنین با اشاره به مفهوم «استعاذه» پیش از تلاوت قرآن، آن را نشانهای از حساسیت جایگاه تلاوت دانست و گفت: وسوسههای انحرافی میتوانند نیت قاری را از اخلاص به سمت نمایش، شهرت و اغراض غیرالهی سوق دهند. چون خطر انحراف تنها به نیت محدود نمیشود، بلکه ممکن است فهم و تفسیر آیات را نیز تحت تأثیر قرار دهد.
این استاد قرآنی، ماجرای اخیر العفاسی را نمونهای از روند تدریجی فاصله گرفتن برخی چهرههای مشهور قرآنی از پیامهای عدالتخواهانه قرآن توصیف کرد و با اشاره به روایتی از سیره امام علی(ع) درباره فریب ظاهری برخی قاریان خوشصدا، تأکید کرد که زیبایی صوت بدون جهتگیری حقمدارانه، نمیتواند معیار فضیلت باشد.
او در عین حال تأکید کرد که نباید همه قاریان اهل سنت را در یک چارچوب واحد ارزیابی کرد و بسیاری از اساتید برجسته جهان عرب، با وجود تفاوتهای مذهبی، احترام عمیقی نسبت به اهل بیت(ع) دارند. با این حال، جریانهایی که بهصورت علنی در تقابل با تشیع و محور مقاومت قرار میگیرند، نیازمند بازنگری و ارزیابی مجدد هستند.
موضع صریح در برابر قاریان منحرف
از سوی دیگر، استاد منصور قصریزاده، قاری بینالمللی و مدیر رادیو قرآن، اعلام کرد که تمامی تلاوتها و برنامههای مربوط به العفاسی از جدول پخش رادیو قرآن حذف شده و این تصمیم، حتی بخشهای کوتاه میانبرنامهای را نیز شامل میشود.
قصریزاده با اشاره به مواضع اخیر این قاری کویتی درباره تحولات یمن، لبنان و غزه، اظهار داشت که مهارتهای صوتی و لحن زیبا نمیتواند جای خالی بصیرت دینی و درک صحیح از مرز حق و باطل را پر کند.
او افزود که معیار اصلی برای سنجش یک قاری، هماهنگی رفتار و مواضع او با تعالیم وحیانی است، نه صرفاً توانایی هنری در تلاوت.
او با استناد به روایتی از پیامبر اسلام (ص) درباره کسانی که قرآن میخوانند اما آیات الهی آنان را نکوهش میکند، وضعیت کنونی این قاری کویتی را مصداقی از همان هشدار دانست.
به گفته این پژوهشگر، کاهش محبوبیت اجتماعی العفاسی در میان بخشی از افکار عمومی جهان اسلام، ناشی از افزایش حساسیت مخاطبان نسبت به تناقض میان ظاهر مذهبی و مواضع سیاسی افراد است.
سنتی که بار دیگر بازخوانی میشود
همزمان با این واکنشها، کارشناسان علوم قرآنی بار دیگر بر اهمیت سنت «اجازه» در قرائت قرآن تأکید کردهاند؛ سنتی که در طول تاریخ اسلام، ضامن حفظ صحت و اصالت تلاوت قرآن شناخته شده است.
در سنت قرآنی، «اجازه» به مجوزی گفته میشود که استاد به شاگرد اعطا میکند تا پس از احراز تسلط کامل بر حفظ، تجوید و اصول قرائت، بتواند قرآن را آموزش دهد یا تلاوت کند. این فرآیند بهعنوان سازوکاری علمی و دینی برای جلوگیری از انحراف در قرائت و انتقال دقیق معارف وحیانی شناخته میشود.
به گفته استادان علوم قرآنی، ریشه این سنت به دوران پیامبر اسلام(ص) برمیگردد؛ زمانی که پیامبر برخی صحابه را برای آموزش قرآن تأیید میکردند. در قرون بعد، با تدوین علوم قرائات، مفهوم «اجازه» بهصورت رسمی وارد ساختار آموزشی جهان اسلام شد.
کارشناسان تأکید دارند که دریافت اجازه تنها به مهارت فنی محدود نیست و صلاحیت اخلاقی و دینی قاری نیز در آن نقش اساسی دارد. بر اساس این دیدگاه، فردی که مسئولیت انتقال قرآن را بر عهده میگیرد، باید علاوه بر تسلط علمی، از سلامت اخلاقی و اعتقادی نیز برخوردار باشد؛ زیرا هرگونه انحراف در قرائت یا تفسیر میتواند پیامدهای گستردهای برای مخاطبان داشته باشد.
صاحبنظران علوم قرآنی همچنین هشدار میدهند که اگر آموزش و تلاوت قرآن بدون نظارت استادان معتبر و خارج از چارچوب سنت «اجازه» انجام شود، احتمال بروز خطا در تجوید، معنا و انتقال مفاهیم افزایش مییابد و این مسئله میتواند به تحریف فهم عمومی از قرآن منجر شود.
در شرایطی که جنگ روایتها و تقابل رسانهای در جهان اسلام ابعاد تازهای یافته، بسیاری از تحلیلگران معتقدند ماجرای اخیر العفاسی تنها یک اختلاف سیاسی یا مذهبی نیست، بلکه بخشی از نبرد گستردهتر بر سر تفسیر مفاهیم دینی و نقش چهرههای مذهبی در معادلات منطقهای به شمار میرود.
انتهای پیام/
