به گزارش خبرنگار فرهنگی خبرگزاری تسنیم، حسین امیرعبداللهیان متولد 3 اردیبهشت 1343 در شهر دامغان، سیاستمدار و دیپلمات ایرانی بود که در دولت سیزدهم بهعنوان وزیر امور خارجه ایران منصوب شد. او همچنین دبیرکل دبیرخانه دائمی کنفرانس بینالمللی حمایت از انتفاضهٔ فلسطین و مدیرمسئول فصلنامه گفتمان راهبردی فلسطین بود.
امیرعبداللهیان در سال 1370 مدرک کارشناسی روابط دیپلماتیک خود را از دانشکده روابط بینالملل وزارت امور خارجه اخذ کرد. وی همچنین دارای مدرک کارشناسی ارشد روابط بینالملل از دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران در سال 1375 و دکترای روابط بینالملل از دانشگاه تهران در سال 1389 است.
وی در 20 مرداد 1400 بهعنوان وزیر امور خارجه پیشنهادی دولت سیزدهم توسط سید ابراهیم رئیسی به مجلس شورای اسلامی معرفی شد و در 3 شهریور 1400 با 270 رأی از مجلس شورای اسلامی رأی اعتماد گرفت.
امیرعبداللهیان پیش از ریاست بر دستگاه دیپلماسی، بهعنوان دستیار ویژه رئیس مجلس شورای اسلامی و مدیرکل امور بینالملل مجلس شورای اسلامی از دوره ریاست شهید علی لاریجانی تا دوره ریاست محمدباقر قالیباف فعالیت میکرد.
عبداللهیان در دوره سهساله وزارت خود پروندههای مختلفی را پیش برد؛ یکی از مهمترین اقدامات او در ماههای پیش از شهادتش، مسئله فلسطین و تلاش او برای توقف جنایات رژیم صهیونیستی علیه مردم مظلوم فلسطین بود. او بیشترین سفر منطقهای و رایزنی را در جهت نقش فعال و دیپلماسی ایران در خصوص مسئله فلسطین انجام داد.
سفرهای منطقهای وی به عراق، سوریه، لبنان، ترکیه، قطر و عمان بخشی از دیپلماسی پویا و فعال ایران در زمان تصدی این مدیر انقلابی بود. وی همچنین با حضور در سازمانهای بینالمللی از جمله سازمان ملل متحد، شورای امنیت، اجلاسهای حقوقبشری در ژنو و همچنین سازوکارهای بینالمللی از جمله نشست وزرای خارجه بریکس، صدای مظلومیت فلسطین را میان افکار جهانیان طنینانداز کرد.
وی میان همه کشورهای عربی و اسلامی، اولین سفر منطقهای را برای رسیدگی به مسئله غزه آغاز کرد و مقصد این سفر کشورهای عراق، لبنان، سوریه و قطر بود. وزیر امور خارجه کشورمان در بغداد بود که صهیونیستها برای اخلال در این سفر، فرودگاه حلب و دمشق را بمباران کردند. سفر وزیر و هیئت همراه نهتنها مختل نشد، بلکه در همان روز از بغداد به بیروت رفت و پس از دیدار با سید حسن نصرالله، دبیرکل حزبالله لبنان و نمایندگان حماس و جهاد اسلامی، در اقدامی شجاعانه و انقلابی از طریق مرز زمینی وارد دمشق شد.
دستگاه دیپلماسی در زمان ریاست امیرعبداللهیان با هوشمندی، ظرافت و تدبیر، بهگونهای رفتار کرد که جنگ اسرائیل علیه فلسطین، توسط دستگاههای رسانهای دشمن با عنوان جنگ رژیم صهیونیستی و محور ایرانی معرفی نشود.
پس از تجاوز آشکار رژیم صهیونیستی به مقر دیپلماتیک ایران و شهادت تنی چند از مستشاران و دیپلماتهای ایرانی نیز با وجود خطرات احتمالی از جانب رژیم صهیونیستی، امیرعبداللهیان مقتدرانه و با شجاعت در همان روزهای ابتدایی با سفر به دمشق و بازدید از محل تخریبشده بخش کنسولی ایران، پیامی مهم به رژیم صهیونیستی و حامیان او ارسال کرد.
کارشناس و معاون سفارت جمهوری اسلامی ایران در بغداد، معاون اداره اول سیاسی خلیج فارس وزارت امور خارجه، معاون دستیار ویژه وزیر امور خارجه در امور عراق، عضو کمیته سیاسی ـ امنیتی مذاکرات هستهای ایران با EU3 (سه کشور اروپایی)، معاون ادارهکل خلیج فارس وزارت امور خارجه، عضو کمیته مذاکرات ایران، عراق و آمریکا در موضوع عراق، رئیس ستاد ویژه عراق در وزارت امور خارجه، سفیر جمهوری اسلامی ایران در بحرین، مدیرکل خلیج فارس و خاورمیانه وزارت امور خارجه، معاون عربی و آفریقای وزارت امور خارجه و دستیار ویژه رئیس مجلس و مدیرکل امور بینالملل مجلس شورای اسلامی از جمله مسئولیتهای امیرعبداللهیان از سال 76 تا 1400 بوده است.
کتابهای «استراتژی مهار دوگانه آمریکا»، «دموکراسی متعارض ایالات متحده آمریکا در عراق جدید»، «ناکارآمدی طرح خاورمیانه بزرگ آمریکا» و «صبح شام» از جمله کتابهای تألیفی شهید حسین امیرعبداللهیان بوده است.
سرانجام امیرعبداللهیان در اردیبهشت 1403 در حادثه سقوط بالگرد رئیسجمهور به شهادت رسید.
نقش امیرعبداللهیان در دستگاه دیپلماسی کشورمان نقشی متفاوت و اثرگذار بود؛ بسیاری احیای روابط با کشورهای عربی و کشورهای منطقه را در سالهای اخیر مرهون تلاشهای وی دانستهاند. روحیه خاص انقلابی وی و عملکرد فراجناحی از او تصویری متفاوت ساخته بود. جواد کلاته عربی، نویسنده و مدیر انتشارات 27 بعثت، کتابی در حوزه تاریخ شفاهی درباره زندگی و زمانه امیرعبداللهیان در دست نگارش دارد که قرار است تا پایان تابستان از سوی این انتشارات منتشر شود، خبرگزاری تسنیم درباره این کتاب با وی گفتوگویی بهشرح ذیل داشته است:
* تسنیم: نگارش کتاب درباره شهید حسین امیرعبداللهیان در چه رستهای قرار دارد و چه مراحلی از زندگی شهید را در بر میگیرد؟
کتاب در حقیقت از دوران جوانی شهید در محله شادآباد تهران شروع میشود و تا روز شهادت را در بر میگیرد. اکنون در مراحل نهایی نگارش هستم و در حال نگارش روز شهادت هستم. شیوه کار تاریخ شفاهی است و با راویان متعدد و مختلفی گفتوگو شده است.
بهدلیل اهمیت موضوع و مسائل مطرحشده که عمدتاً در حوزه سیاست خارجی و امنیت ملی ایران است، کار را در چارچوب تاریخ شفاهی پیش بردیم تا دخل و تصرفی در مسائل مربوط به این حوزه رخ ندهد، البته قطعاً اینگونه نیست که ما مصاحبه را پیادهسازی کنیم، خیر؛ منظور این است که شیوه کار چندان شبیه زندگینامه داستانی پیش نرفته است، بلکه به شرح و شناسایی وقایع، رویدادها و حوادث تاریخی بر اساس دیدگاهها، شنیدهها و عملکرد شاهدان، ناظران و فعالان پرداختیم.
گفتوگو با لاریجانی، متکی و صالحی
* تسنیم: بهنظر میرسد دایره راویان و افرادی که با آنها گفتوگو کردید وسیع باشد، از چه راویانی بهره بردید؟
بله، راویان متعددی داشتیم اما برخی از این راویان قابلتوجه بودهاند؛ برای نمونه با شهید علی لاریجانی گفتوگوی مفصلی داشتیم، با آقایان متکی و صالحی، بسیاری از همکاران شهید عبداللهیان در وزارت خارجه، سفیر فعلی ایران در پاکستان، سفیر فعلی ایران در عربستان، برخی از دوستان نزدیک، محافظان شخصی و همسفران سفر آخر گفتوگو شده است.
* تسنیم: شما معمولاً در حوزه دفاع مقدس و فرماندهان دفاع مقدس کار زیاد دارید، چه شد که سراغ امیرعبداللهیان رفتید؟
دو سال پیش بهپیشنهاد سازمان بسیج وزارت خارجه کتابی در رابطه با خاطرات رزمندگان وزارت خارجه در دوران جنگ کار کردم، انتشار کتاب با شهادت امیرعبداللهیان مقارن شد، بنده به دوستان وزارت خارجه پیشنهاد دادم که در رابطه با این شهید نیز کاری انجام دهیم که چند ماه بعد از وزارت خارجه پیگیر شدند و کار شروع شد.
آغاز کار با دیدار خانواده همراه بود و نگارش اثر نیز با نظارت افراد نزدیک به شهید در وزارت خارجه و خانواده پیش رفته است، در نهایت نیز اثر مورد بازبینی خانواده و این افراد قرار میگیرد.
* تسنیم: آیا گفتوگو با راویان به اتمام رسیده است یا هنوز فرد یا افرادی هستند که مایل به گفتوگو با آنها باشید؟
درباره پایانبندی کتاب هنوز به نتیجه نرسیدم؛ برخی تصمیمات نهایی هنوز گرفته نشده است، علاقهمند هستم با برخی افراد نیز به گفتوگو بنشینم؛ برای نمونه با آقای عراقچی هنوز گفتوگو نکردیم، ممکن است که ایشان نیز تمایل به گفتوگو در این زمینه داشته باشند.
* تسنیم: شخصیت شهید امیرعبداللهیان پیش و پس از نگارش این کتاب چه تفاوتی برای شما بهعنوان نویسنده پیدا کرد؟
وقتی سراغ هر شخصیتی برویم و بخواهیم بهطور مفصل آن را بررسی کنیم، قطعاً به این نتیجه میرسیم که این انسان را بهصورت کامل نمیشناختیم، اصولاً ما با این بزرگواران بر اساس فعالیتها و اخبار رسانهها آشنا هستیم، وقتی عمیق میشویم تازه به شناختی نسبی دست پیدا میکنیم، در مورد شهید عبداللهیان نیز همینطور است؛ در حقیقت کار خاصی درباره این شهید انجام نشده است که ما بخواهیم شناخت قابلتوجهی داشته باشیم.
پس از هر گفتوگو حالم دگرگون بود
من سالهاست در حوزه دفاع مقدس و شهدا فعالیت میکنم؛ شهدای جنگ تحمیلی که افراد خودساختهای بودند و به برترین سجایای اخلاقی دست پیدا کرده بودند، اما انصافاً آشنایی با این شخصیت بزرگوار موجب تعجب و شگفتی من شد؛ اینکه انسانی در این سطح مدیریتی چنین متواضع باشد، بههرحال فعالیت در سمت وزیر امور خارجه الزاماتی دارد که ممکن است چندان هم باب طبع مردم نباشد، اما روابط شهید عبداللهیان با همکارانش در سطوح مختلف، نوع تعامل با مردم عادی و با اطرافیان، همه موجب تعجب و شگفتی من در طول کار بود؛ چرا که چنین سجایای اخلاقیای معمولاً از سیاستمداران کمتر انتظار میرود، بهگونهای که من بعد از هر جلسه گفتوگو با راویان، حالم دگرگون میشد و تحتتأثیر قرار میگرفتم.
* تسنیم: در گفتوگوهای تاریخ شفاهی و در زندگینامهنویسی سیاسیون معمولاً ناگفتههای بسیاری مطرح میشود که جالبتوجه است؛ قطعاً شما هم در کتابتان ناگفتههای بسیاری از شهید عبداللهیان و فعالیتهایش دارید، به چند نمونه از این ناگفتهها اشاره بفرمایید.
بله، در بحث مسائل کاری مباحثی مطرح شده که ممکن است در رسانهها شنیده باشیم، مانند مذاکرات با آمریکاییها در دهه 80 در عراق، یا مذاکرات ما با پاکستان، بسیاری از ناگفتهها از این مذاکرات در این کتاب بیان شده است.
چرا شهید عبداللهیان اصرار کرد لاریجانی به بحرین برود؟
از این دست موارد بسیار است؛ برای نمونه شهید عبداللهیان 3 سال سفیر ما در بحرین بود. سال 1386 تهدید آمریکاییها برای حمله به ایران بسیار زیاد شد، دستگاه امنیتی و سیاست خارجی ما تصمیم گرفت که پیامهایی را به منطقه و دنیا مخابره کند، یکی از تدابیر این بود که شهید لاریجانی در سمت رئیس مجلس به بحرین سفر کند، چون پایگاه پنجم دریایی آمریکا در بحرین استقرار داشت، این تصمیم با مشورت شهید عبداللهیان انجام شد. وی آن زمان اصرار میکند که این پیام مهم از بحرین به آمریکاییها مخابره شود. شهید لاریجانی با تیمی متشکل از مسئولان امنیتی و نظامی به بحرین میرود و در دیدار با ولیعهد بحرین، آقای رشید جانشین ستادکل نیروهای مسلح نیز معرفی میشود، سردار رشید در این جلسه بسیار محکم صحبت میکند و میگوید؛ “اگر آمریکاییها از پایگاه پنجم در بحرین به ما حمله کنند، ما بهازای یک موشک، سه موشک خواهیم زد.”، جلسه دچار حساسیت خاصی میشود و این عزیزان بعدازظهر به کشور برمیگردند، شب ساعت 12 ولیعهد بحرین امیرعبداللهیان را صدا میکند و پیام آمریکا را اعلام میکنند که؛ “ما قصد حمله از بحرین را داشتیم اما منصرف شدیم.”، اینگونه اقدامات نتیجه هوشمندی و سیاستورزی شهید عبداللهیان است که توانست فعالانه عمل کند.
* تسنیم: شهید عبداللهیان نقش پررنگی نیز در احیای روابط با کشورهای مسلمان منطقه داشت.
بله، دقیقاً یکی از مسئولیتهای شهید رئیسی و رهبر شهیدمان برای دستگاه سیاست خارجی احیای روابط با کشورهای منطقه بهخصوص کشورهای عربی و مسلمان بود که امیرعبداللهیان در خصوص مصر و عربستان فعالیت قابلتوجهی داشت، برای نمونه در کتاب، شرح دیدار با وزیر امور خارجه و ولیعهد عربستان یکی از بخشهای مهم است که جزئیات این سفرها بهتفصیل بیان شده است.
یکی از گامهای اساسی امیرعبداللهیان احیای روابط با کشورهای همسایه بهخصوص کشورهای عربی بود و در نتیجه تلاشهای وی روابط ما با قطر و عربستان بهصورت جدی احیا میشود.
ناگفتههایی از ستاد نصر
شهید عبداللهیان از اوایل دهه 70 که وارد وزارت خارجه شد، در جایگاههای مختلفی مسئولیت پیدا کرد، در تمام این مسئولیتها ناگفتههایی وجود دارد که در این کتاب بیان شده است؛ برای نمونه ناگفتههایی از ستاد نصر که مسائل مربوط به عراق را پیگیری میکرد، مفصل آورده شده است.
عبداللهیان دیپلمات جمهوری اسلامی ایران بود، نه دیپلمات یک جناح خاص
اما نکتهای که درباره شهید عبداللهیان بسیار آشکار است و ویژگی مهم این شهید بهشمار میرود این است که شخص امیرعبداللهیان ـ نهتنها به برداشت شخص بنده بلکه به تأیید و نظر همکارانش در وزارت امور خارجه ـ در تمامی مراحل خدمت و در جایگاههای مختلف تا وزیر امور خارجه، یک دیپلمات فراجناحی بود. او همیشه در جایگاه دیپلمات جمهوری اسلامی ایران حاضر میشد نه دیپلماتی که به جناحی خاص وصل است، منافع نظام جمهوری اسلامی را در کارها، فعالیتها و مأموریتها در نظر میگرفت، این نقطهای بود که خیلی از همکارانش اذعان داشتند و تأکید میکردند که من نیز از این زاویه به وی نگاه کنم.
ما در کتاب صرفاً به مسائل سیاسی و کاری نپرداختیم؛ بخشی از کتاب نیز روابط وی با خانواده است؛ خاطرات جوانی، دوران ازدواج، زندگی در عراق که خاطراتی از همسر وی است، خاطراتی از فرزندانش بهخصوص محمدحسین عبداللهیان پسرش در کتاب آمده است.
انتهای پیام/+
