به گزارش خبرنگار فرهنگی خبرگزاری تسنیم، سنت تقریظنویسی رهبر شهید انقلاب در سالهای گذشته فضای جدیدی در حوزه ادبیات به ویژه ادبیات دفاع مقدس و مقاومت ایجاد کرد. انتشار تقریظهای ایشان بر آثار متعدد، سبب شد ضمن توجه مخاطب به این آثار – که بعضاً مورد جفا و کملطفی هم قرار گرفته بودند- به نویسندگان و صاحبان قلم نیز روحیه مضاعفی برای پیمودن مسیری که پیش رو داشتند، بخشیده شود.
ظهور نسلی جدید و خلاق در میان نویسندگان در کنار تقویت جریان کتابخوانی به ویژه در حوزه ادبیات دفاع مقدس، انقلاب و ادبیات مقاومت در میان آحاد مردم، از جمله برکات تقریظهای کوتاه اما مؤثری بود که از سوی دفتر ایشان به مناسبتهای مختلف منتشر میشد.
جواد کامور بخشایش، نویسنده و پژوهشگر حوزه ادبیات دفاع مقدس، در گفتوگویی با تسنیم درباره اثرگذاری این یادداشتهای کوتاه اما هوشمند بر جریانسازی ادبیاتی گذاشت که میتوان از آن با عنوان ادبیات نوین دفاع مقدس یاد کرد؛ آثاری که ضمن پایبندی به وقایع و شواهد تاریخی، از ابزار هنر برای روایت خاطرات بهره بردند و در نهایت جریانی را رقم زدند که توانست توجه اقشار مختلف را به خود جلب کند. این گفتوگو را میتوانید در ادامه بخوانید:
*تسنیم: در سالهای اخیر بخشی از تقریظهای رهبر شهید انقلاب بر آثار مختلف، به ویژه آثار دفاع مقدس، به تناوب منتشر شده است. به عنوان کسی که سالهاست در این حوزه در قامت نویسنده و داور فعالیت میکنید، بفرمایید که این تقریظها چه تأثیری بر جریان ادبیات دفاع مقدس و ارتقای کیفی آثار گذاشت؟
رهبر شهید انقلاب شخصیت جامعالاطرافی بودند که در حوزههای مختلف تخصص داشتند. کمتر رهبری را میتوان یافت که این جامعیت را در حوزههای مختلف سیاسی،فکری، علمی، فرهنگی، ادبی و هنری داشته و وقوف داشته باشند. یکی از دغدغههای ایشان در موضوع فرهنگ، در حوزه کتاب بود. ایشان از دوره نوجوانی و جوانی دغدغه تبلیغ و ترویج کتاب و کتابخوانی داشتند. ایشان از همان ایام هم، اگر کتاب خوبی مطالعه میکردند، با یادداشتنویسی مطالعه آن را به دیگران پیشنهاد میدادند. موضوع این یادداشتها گاه درباره محتوای برخی از رمانهای خاصی بود که از کتابفروشیها به امانت گرفته و خوانده بودند.
این سبک خاص و این نوع نگاه نشان میدهد که فرهنگ مطالعه در منظومه فکری ایشان اهمیت ویژهای داشت و به یقین تا زمان شهادتشان هم همین رویه برقرار بود. امیدوارم یادداشتها و تقریظ های ایشان بر متنهای مختلف باز هم منتشر شود.
از زمانی که مسئله ترویج فرهنگ ایثار و شهادت و موضوع حفظ آثار دفاع مقدس با عنوان یک هویت ملی پررنگتر شد، دغدغه ایشان برای حمایت از آثار مربوط به ادبیات انقلاب اسلامی و دفاع مقدس نمود بیشتری یافت و این دغدغه خود را در قالب سخنرانی ها در باره این آثار و تقریظنویسی ها بر این آثار نشان داد.
در زمینه تقریظهای ایشان بر آثار دفاع مقدس، میتوان چند نکته را در نظر گرفت.
در دهه هفتاد بود که ایشان در دیدار با دستاندرکاران دفتر ادبیات انقلاب اسلامی بر ترویج آثار نوشته شده تاکید کردند و فرمودند من خودم حاضر هستم کتابهای شما را تبلیغ کنم. در واقع این اهتمام را داشتند که بزرگواران را به نگارش آثار با کیفیت ترغیب و اهمیت این موضوع را یادآوری کنند و در مقامی قرار بگیرند که حاضر باشند برای مجموعههایی که برای دیدار نزد ایشان میآیند، کتاب های خوب را معرفی کنند. این صحبت ها نشان دهنده هدف والای ایشان در موضوع جریان سازی فرهنگ مطالعه کتاب و کتابخوانی اسنت.
تسنیم: ایشان چرا بر تقریظنویسی، آن هم بر آثار دفاع مقدس، تأکید داشتند؟
از چند منظر میتوان نظام خاصی را بر تقریظهای رهبر شهید انقلاب در نظر گرفت و به این پرسش پاسخ داد که چرا ایشان بر تقریظنویسی بر آثار تاکید داشتند؟ نکته اول، این است که فرهنگ ایثار، شهادت و مقاومت در جامعه تسری پیدا کند و زنده باشد.
نکته بعدی آن که، ایشان دغدغه مند و نگران تحریف تاریخ عظیم دفاع مقدس بودند و تأکید داشتند برای جلوگیری از تحریف تاریخ، باید هزاران اثر روایی و پژوهشی منتشر شوند.
از سوی دیگر، میتوان این تقریظنویسی را در جهت حمایت از نویسندگانی دانست که در این زمینه فعالیت میکردند. در واقع، این یادداشتها مایه دلگرمی فعالان این حوزه بود. نکته دیگر، این است که رهبر شهید انقلاب جنگ را گنج و آثار نوشته شده در این زمینه را حاوی مفاهیم ارزشمندی میدانستند که هر کسی در آن غور کند، به ارزشهای بیبدیلی دست خواهد یافت. غور در این گنج، نیازمند قلم و نگاه خوب است؛ به همین دلیل تشویق نویسنده و در وهله بعد، مخاطب حائز اهمیت بوده است.
نکته دیگر، تأثیر خوانش متن خوب و روایت اثرگذار بر مخاطب است. به همین دلیل است که در برخی از تقریظها شاهد تاکید بر این موضوع هستیم که متن این کتاب چقدر بر ایشان اثر گذاشته و دلانگیز بوده است.
بررسی تقریظها نکات دیگری را نیز برای ما روشن میکند. از جمله تنوع گونههایی است که ایشان بر آنها تقریظ نوشتهاند؛ هم بر آثار داستانی و رمان، هم بر گزارشها و پژوهشها. مثلاً آثار آقای گلعلی بابایی پژوهش است.
*تسنیم: محتوای تقریظها چه نکاتی ارائه میدهد؟ ایشان در این یادداشتها عموماً بر چه نکاتی تأکید داشتند؟
بررسی جامع تحلیل موضوعی و محتوایی تقریظها نیز جالب است. مثلاً میتوان در این زمینه به معرفی شخصیتها در این تقریظها اشاره کرد؛ چه قهرمانی که در میدان یا پشت جبهه فعالیت میکند و چه نویسندهای که اثر را خلق کرده است. در این تقریظها ما شاهد این هستیم که ایشان متناسب با توانمندی نویسنده، جملههای دقیقی را در کنار هم ذکر کردهاند. در واقع ایشان تلاش داشتند با این تقریظها، انسان معیار انقلاب را به مخاطب معرفی کنند.
در زمینه دستهبندی جنسیتی هم میتوان گفت ایشان هم بر آثاری تقریظ نوشتهاند که شخصیت قهرمان آن زن است؛ مثل “دا” و “تنها گریه کن”. و هم کتابهایی که نقشآفرینان آن مردان بودهاند. از سوی دیگر، این تقریظها هم بر کتاب نویسندگان زن نوشته شده و هم بر کتاب مردان نویسنده.
نکته دیگر این است که هرچقدر شخصیت اثر در حوزه فعالیت خود متفاوت باشد و نویسنده او را بهتر معرفی کند، کلمات ایشان در تقریظها نیز متفاوت است. گاه چند خط از یک تقریظ به معرفی قهرمان داستان اختصاص دارد. گاه خود حضرت آقا چنان تحت تأثیر قلم نویسنده قرار گرفته اند که هر دو، هم نویسنده و هم قهرمان اثر، را تشویق کرده اند. این نوع تقریظها نشان میدهد که اثر در ذهن و جان ایشان به عنوان کسی که کارشناس حرفهای کتاب است، نشسته است.
از نظر محتوایی نکته دیگری نیز قابل درک است و آن اینکه زیباییشناسی متن و جملات تقریظها گاه متأثر از زیباییشناسی و ویژگیهای ادبی اثر است. به نظرم از این منظر، بررسی و تحلیل زیباییشناسی متون تقریظی ارزشمند و ضروری است. اینکه ایشان با چه کلماتی و با استفاده از چه فضا و تصویرسازی به معرفی قهرمان و کتاب میپردازند، نشان دهنده این است که ایشان هم در حوزه معرفی فرهنگ جامع ایثار و شهادت و هم در بالا بردن سطح مطالعه و احیای هویت ملی و دینی ایرانیان از گذشته تا به امروز، هم جریان سازی در عرصه فرهنگ دفاع مقدس دغدغهمند بودند.
کلماتی که در تقریظها استفاده شده، بسیار دقیق و هوشمندانه و حسابشده است و نمونههایی از آن را میتوان در متن اثر یافت. اغراق و غلو در این یادداشتها راه ندارد و دقیق و جامع نوشته شدهاند. از جمله این تقریظها میتوان به یادداشتی اشاره کرد که ایشان بر کتاب «اسم تو مصطفی است»، نوشته خانم راضیه تجار داشتهاند که فرمودند:
«بسمه تعالی
ــ صفا، اخلاص، صِدق، ایثار، ترجیح رضای حضرت حق بر همه چیز، بر همهی عشقها و همهی محبوبها.. اراده و عزم راسخ در راه خدا و عشق به اهل بیت علیهم السلام، نمایشگر بخشی از شخصیت ممتاز شهید عزیز مصطفی صدرزاده است. سلام خدا بر او، و بر همسر صبور و دیگر وابستگانش، نوشته خانم تجار، شیرین و پخته و مبتکرانه است.» تمامی کلماتی که ایشان در این متن نوشته اند در متن کتاب مصداق عینی و دقیق دارد .
*تسنیم: با توجه به اینکه داوری جشنوارههای متعدد را نیز برعهده داشته و آثار متنوعی در این حوزه را مطالعه کردهاید، بفرمایید که آیا انتشار این تقریظها تأثیری بر کیفیت آثار دفاع مقدس هم گذاشته است؟
نکات ایشان درباره آثار تنها شامل تقریظ نیست. ایشان در مناسبتها و دیدارهای مختلف گاه از آثار متعدد یاد کردهاند که همین ذکر نام کتاب یا نویسنده نیز اثرگذاری خود را داشته است. تمام این اقدامات، دغدغه ذهنی و نگاه متفاوت ایشان را نشان میدهد که نگاهی راهبردی به مسئله حوزه نشر دفاع مقدس و ترویج کتاب است.
این نگاه که نگاهی جریانساز بود، به یقین تاثیر مهمی در جریان سازی آثار دفاع مقدس داشته است.
این نگاه نیازمند الگو شدن است که نه تنها بر ترویج فرهنگ ایثار و شهادت و فرهنگ مطالعه منجر شد، بلکه بر کیفیت آثار نوشته شده در این حوزه طی سالهای متمادی نیز اثر گذاشت. خود متن تقریظ ها هم ارزش ادبی و محتوایی زیادی دارند که شایان توجه اند.
انتهای پیام/
