به گزارش خبرنگار فرهنگی خبرگزاری تسنیم، بازخوانی سخنان رهبر انقلاب درباره «اللهاکبر» صرفاً یادآوری یک شعار تاریخی نیست، بلکه احیای یک دال مرکزی در منظومه تمدنی جمهوری اسلامی است؛ دالی که توانسته از یک ذکر عبادی، به موتور محرک مقاومت، هویتسازی و بازتولید قدرت در برابر نظم سلطه جهانی تبدیل شود.
اللهاکبر؛ از شعار تا نظریه قدرت
در ادبیات سیاسی مدرن، قدرت معمولاً در قالبهای مادی همچون اقتصاد، نظامیگری یا فناوری تعریف میشود. اما در تجربه انقلاب اسلامی، یک واژه ساده و ریشهدار در سنت دینی، یعنی «اللهاکبر»، بهعنوان منبعی بدیل برای تولید قدرت ظاهر شد. آنچه در سخنان اخیر رهبر انقلاب برجسته میشود، بازتعریف همین مفهوم بهعنوان «سلاح» است؛ سلاحی که نه در میدان سخت، بلکه در لایههای عمیقتری از آگاهی، ایمان و اراده جمعی عمل میکند
در این چارچوب، «اللهاکبر» دیگر صرفاً یک ذکر عبادی یا شعاری احساسی نیست، بلکه تبدیل به یک کد تمدنی میشود؛ کدی که نسبت انسان با قدرت، سلطه و حتی خود را بازتعریف میکند. این مفهوم، در برابر منطق مدرن که قدرت را در انحصار ساختارهای مادی میداند، یک الگوی معنوی،هویتی ارائه میدهد که قابلیت بسیج اجتماعی و تولید مقاومت را دارد
سقوط پهلوی؛ پیروزی یک پارادایم معنوی
اشاره رهبر انقلاب به نقش «اللهاکبر» در سقوط رژیم پهلوی، ناظر به یک واقعیت مهم در تحلیل انقلاب اسلامی است: این انقلاب، برخلاف بسیاری از انقلابهای کلاسیک، نه بر پایه سازمانهای حزبی قدرتمند یا تجهیزات نظامی، بلکه بر پایه یک گفتمان معنوی شکل گرفت.
در اینجا، «اللهاکبر» بهعنوان نماد نفی سلطه غیرالهی عمل میکند. این شعار، در بطن خود حامل یک نفی رادیکال است: نفی هر قدرتی که خود را مطلق میانگارد. به همین دلیل، فریاد «اللهاکبر» در خیابانهای ایران، صرفاً یک کنش اعتراضی نبود، بلکه اعلان پایان مشروعیت نظم طاغوتی و آغاز یک نظم جدید بر پایه توحید بود.
از منظر تمدنی، این لحظه را میتوان بهعنوان نقطه گسست از مدرنیته وابسته و آغاز یک پروژه مستقل اسلامی تحلیل کرد؛ پروژهای که تلاش دارد الگوی جدیدی از نسبت میان دین، سیاست و جامعه ارائه دهد.
اللهاکبر و بازتعریف مقاومت در جنگ تحمیلی
در جنگی که از نظر تجهیزات و حمایتهای بینالمللی، ایران در موقعیتی نابرابر قرار داشت، آنچه موازنه را تغییر داد، نه صرفاً تاکتیکهای نظامی، بلکه نوعی از «معنویت عملیاتی» بود. «اللهاکبر» در این میدان، به نیرویی تبدیل شد که ترس را مهار، فداکاری را تقویت و مرگ را بازتعریف کرد.
در ادبیات مطالعات جنگ، این پدیده را میتوان بهعنوان «برتری معنوی» تحلیل کرد؛ عاملی که در بسیاری از جنگهای نامتقارن، نقش تعیینکننده دارد. اما در تجربه ایران، این عامل نه بهصورت تصادفی، بلکه در چارچوب یک جهانبینی توحیدی شکل گرفت.
از جنگ سخت تا محاصره نرم؛ تداوم یک سلاح
رهبر انقلاب در ادامه، دامنه کارکرد «اللهاکبر» را به دوره پس از جنگ گسترش میدهد؛ جایی که تهدیدها از شکل نظامی به اشکال پیچیدهتری همچون تحریم، جنگ روانی و فشار اقتصادی تغییر مییابد. در این مرحله، اهمیت «اللهاکبر» بهعنوان یک «سازوکار حفظ انسجام» برجسته میشود.
این مفهوم، در شرایطی که دشمن تلاش میکند از طریق فشارهای چندلایه، اراده ملی را تضعیف کند، بهعنوان یک عامل تثبیتکننده عمل میکند. به بیان دیگر، اگر در دهه نخست انقلاب، «اللهاکبر» نقش بسیجگر داشت، در دهههای بعد، نقش نگهدارنده و بازتولیدکننده هویت را ایفا کرده است. این تحول کارکردی، نشاندهنده ظرفیت بالای این مفهوم در تطبیق با شرایط متغیر است.
اللهاکبر در برابر نظم سلطه جهانی
یکی از مهمترین لایههای تحلیلی این سخنان، تقابل «اللهاکبر» با آنچه رهبر انقلاب از آن بهعنوان «آمریکای مستکبر» و «نفوذ صهیونیسم» یاد میکند، است.
این تقابل، صرفاً سیاسی یا ژئوپلیتیک نیست، بلکه ماهیتی تمدنی دارد در این چارچوب، «اللهاکبر» بهعنوان نماد حاکمیت الهی، در برابر نظمی قرار میگیرد که بر پایه انسانمحوری افراطی، سرمایهداری جهانی و سلطه رسانهای شکل گرفته است.
این تقابل، در واقع نزاع میان دو روایت از «قدرت» است. یکی مبتنی بر سلطه و دیگری مبتنی بر عبودیت. از این منظر، تأکید بر «قطع نفوذ» صرفاً یک دستاورد سیاسی نیست، بلکه بخشی از پروژه بزرگتر «استقلال تمدنی» محسوب میشود؛ پروژهای که تلاش دارد یک الگوی غیرغربی از توسعه و پیشرفت ارائه دهد.
دال مرکزی گفتمان انقلاب؛ چرا «اللهاکبر» هنوز زنده است؟
پرسش مهمی که در تحلیل این سخنان مطرح میشود، این است که چرا پس از گذشت دههها، هنوز «اللهاکبر» بهعنوان یک عنصر کلیدی در گفتمان رسمی جمهوری اسلامی مطرح میشود؟ پاسخ را باید در کارکرد «دال مرکزی» این مفهوم جستوجو کرد. در نظریه گفتمان، دال مرکزی عنصری است که سایر مفاهیم حول آن سازمان مییابند. «اللهاکبر» در اینجا، چنین نقشی را ایفا میکند: مفاهیمی چون مقاومت، استقلال، عدالت و حتی پیشرفت، در نسبت با آن معنا پیدا میکنند. حذف یا تضعیف این دال، میتواند به فروپاشی انسجام گفتمانی منجر شود. به همین دلیل، بازتأکید بر آن، نه یک انتخاب صرفاً فرهنگی، بلکه یک ضرورت راهبردی است.
پیام برای آینده؛ بازتولید یا بازخوانی؟
سخنان رهبر انقلاب را میتوان نه فقط ناظر به گذشته، بلکه معطوف به آینده نیز دانست. در شرایطی که نسلهای جدید با تجربههای متفاوتی از جهان مواجهاند، پرسش این است که چگونه میتوان «اللهاکبر» را از یک خاطره تاریخی به یک واقعیت زنده تبدیل کرد؟ پاسخ به این پرسش، نیازمند بازخوانی خلاقانه این مفهوم در زمینههای جدید است؛ از فضای رسانهای و دیجیتال گرفته تا عرصههای اقتصادی و علمی. اگر «اللهاکبر» در دهه 50 توانست رژیم پهلوی را به چالش بکشد، امروز باید بتواند در برابر چالشهای پیچیدهتری همچون جنگ شناختی و جهانیسازی فرهنگی نیز کارکرد داشته باشد در غیر این صورت، خطر تقلیل آن به یک نماد صرف وجود دارد؛ نمادی که دیگر توان تولید معنا و انگیزش را نخواهد داشت.
الله اکبر یک سلاح یا یک منظومه؟
آنچه از این تحلیل برمیآید، این است که «اللهاکبر» در بیان رهبر انقلاب، صرفاً یک «سلاح» نیست، بلکه یک «منظومه» است؛ منظومهای که ابعاد معرفتی، هویتی و عملی را در بر میگیرد.
این منظومه، در طول چهار دهه گذشته، توانسته در موقعیتهای مختلف انقلاب تا جنگ و از تحریم تا جنگ رسانهای کارکردهای متفاوتی ایفا کند. استمرار این کارکرد، به توانایی نظام در بازتعریف و بهروزرسانی آن بستگی دارد.
در نهایت، «اللهاکبر» را میتوان بهعنوان قلب تپنده یک پروژه تمدنی دانست؛ پروژهای که همچنان در حال شکلگیری است و آینده آن، بیش از هر چیز، به نحوه فهم و بازتولید همین مفاهیم بنیادین وابسته است.
یادداشت از فاطمه مهربان
انتهای پیام/
