پایان عصر طلایی کتابخوانی در ژاپن؛ کتابخانه‌ها برای بقا می‌جنگند

 به گزارش خبرنگار فرهنگی خبرگزاری تسنیم، کتابخوانی مؤلفه‌ای است که بار فرهنگی هر جامعه‌ای را تعیین می‌کند. در جوامعی که فرهنگ، ارزشی فراتر از مؤلفه‌های دیگر یافته است، توصیه به کتابخوانی نیز بیشتر دیده می‌شود.

در سال‌های اخیر، هر زمان صحبت از کتاب، کتابخوانی و مقایسه دیگر کشورها به میان آمده، نام ژاپن و ژاپنی‌ها به عنوان ملتی الگو در کتابخوانی معرفی شده است؛ اما بررسی‌ها نشان می‌دهد که سرانه مطالعه در ژاپن در دو سال اخیر کاهش قابل‌توجهی داشته است.

بر اساس یک نظرسنجی در سال 2024، تقریباً نیمی از کودکان در مدارس ابتدایی، راهنمایی و دبیرستان در ژاپن کتاب نمی‌خوانند. در مقابل، زمان استفاده از تلفن‌های هوشمند در بین دانش‌آموزان به‌طور قابل‌توجهی افزایش یافته و نتایج این نظرسنجی نشان می‌دهد که هرچه مدت زمان بیشتری از تلفن‌های هوشمند استفاده کنند، زمان کمتری را صرف مطالعه می‌کنند.

این مطالعه توسط «موسسه تحقیقات و توسعه آموزشی بِنِس» با همکاری دانشگاه توکیو انجام شده است. در این نظرسنجی، در پاسخ به این سؤال که چقدر در روز کتاب می‌خوانند، نسبت دانش‌آموزانی که پاسخ دادند اصلاً کتاب نمی‌خوانند (از جمله نسخه‌های دیجیتال)، 52 درصد بوده است؛ این در حالی است که در نظرسنجی سال 2015، این آمار 34 درصد بوده است.

در سال 2015، میانگین کلی زمان مطالعه در روز 18 دقیقه بود. این زمان تا سال 2022 به 15 دقیقه کاهش یافت و حالا بسیار کمتر شده است؛ تا جایی که 62 درصد از ژاپنی‌ها اعلام کرده‌اند که هیچ کتابی نمی‌خوانند.

رایج‌ترین دلیل برای کاهش کتابخوانی در ژاپن، استفاده از تلفن‌های هوشمند و کنسول‌های بازی با 43 درصد عنوان شده است. در نظرسنجی‌های قبلی، بسیاری از پاسخ‌دهندگان گزینه «من خیلی مشغول کار یا تحصیل هستم و وقت مطالعه ندارم» را انتخاب می‌کردند، اما در این نظرسنجی، تنها 38.9 درصد این دلیل را انتخاب کردند.

اما بازار کتاب ژاپن چه ویژگی‌هایی دارد؟

حدود 40 درصد از بازار کتاب ژاپن به کتاب‌های کمیک و مانگا اختصاص دارد. نزدیک به 95 درصد از کتاب‌های منتشرشده، تألیفی و به زبان ژاپنی هستند و آثار ترجمه‌ای تنها 5 درصد از عناوین را (که عمدتاً از زبان انگلیسی هستند) در بر می‌گیرد.

ژاپن حدود 1800 ناشر فعال دارد و دو پخش‌کننده اصلی «توآن» و «نیپان»، بیش از 80 درصد بازار توزیع کتاب را در اختیار دارند. همچنین حدود 11 هزار کتاب‌فروشی در ژاپن فعالیت می‌کنند که این رقم در سال‌های گذشته رو به کاهش نهاده است.

کتاب‌فروشان، کتاب‌ها را از پخش‌کننده به‌صورت امانی دریافت می‌کنند و مجازند نسخه‌های فروش‌نرفته را مرجوع کنند. قیمت پشت‌جلد کتاب‌ها در سراسر کشور ثابت است؛ به همین دلیل ناشران کوچک و خانوادگی نیز کنار شرکت‌های بزرگ در بازار باقی مانده‌اند.

ژاپن با 125 میلیون نفر جمعیت، یکی از پیرترین جوامع دنیاست و اکثر مردم آن شهرنشین هستند. نرخ باسوادی در ژاپن نزدیک به 99 درصد است.

در سال‌های گذشته، در ژاپن از هر 100 نفر، حدود 47 نفر تجربه خرید حداقل یک کتاب در سال داشتند و بازار کتاب ژاپن حدود 59 میلیون مشتری فعال داشته است که طبیعتاً با کاهش سرانه مطالعه در این کشور، این آمارها رو به کاهش است.

آمارهای نشر ژاپن نشان می‌دهد که سالانه 140 هزار عنوان کتاب در این کشور منتشر می‌شود و مجموع شمارگان کتاب بیش از یک میلیارد نسخه است.

درآمد بازار کتاب در ژاپن در سال 2025 حدود 7.91 میلیارد دلار است. برخی منتقدان، قیمت بالای کتاب در ژاپن را یکی از دلایل کاهش کتابخوانی در این کشور می‌دانند. البته بازار کتاب‌های دست‌دوم در ژاپن نیز بسیار داغ است؛ محله‌ای خاص برای کتاب‌فروشی‌هایی که کتاب‌های دست‌دوم و بعضاً نایاب را عرضه می‌کنند با نام «جینبوچو» در توکیو وجود دارد که تاریخچه فعالیت آن به قرن نوزدهم بازمی‌گردد و شامل 130 کتاب‌فروشی است.

ادبیات ژاپن، به‌ویژه در حوزه رمان، در بسیاری از کشورهای جهان شناخته‌شده است و درآمد ژاپن از صادرات کتاب به کشورهای دیگر، حدود 1.4 میلیارد دلار است.

با وجود همه ظرفیت‌های صنعت نشر در ژاپن، سرانه مطالعه در این کشور رو به کاهش است؛ با این حال سیاست‌هایی برای رفع این موضوع پیش‌بینی شده است،  از جمله تغییراتی در کتابخانه‌ها.

اخیراً «نیکی‌اسیا» در گزارشی از افزایش 30 درصدی تعداد کتابخانه‌های عمومی ژاپن و چرایی آن سخن گفته است. در این گزارش آمده است: تغییر شکل کتابخانه‌ها در ژاپن از مرکزی ساکت به مراکز اجتماعی، فرهنگی و حتی اقتصادی در شهرها، موجب شده تا خانواده‌ها و جوانان استقبال بیشتری از این مراکز داشته باشند. کتابخانه‌های ژاپن امروز به محیط‌هایی جذاب تبدیل شده‌اند که مردم در آن‌ها علاوه بر مطالعه، در برنامه‌های قصه‌گویی، رویدادهای فرهنگی و… شرکت می‌کنند؛ حتی قرارهای روزانه، دیدارهای دوستانه و صرف نوشیدنی‌های خود را در کتابخانه انجام می‌دهند.

بر این آمار وزارت آموزش ژاپن، شمار کتابخانه‌های عمومی این کشور در سال مالی 2024 به حدود 3400 مرکز رسیده؛ یعنی حدود 800 کتابخانه بیشتر از 25سال پیش.

انتهای پیام/