به گزارش خبرنگار فرهنگی خبرگزاری تسنیم، «برای دیدن یک انیمیشن آمده بود، اما قبل از شروع برنامه، چند ثانیه از یک تیزر پرتنش، یک سکانس خشونتآمیز یا تبلیغ یک سریال بزرگسال را دید.» این روایت امروز بسیاری از خانوادههایی است که فرزندانشان در پلتفرمهای نمایشخانگی و شبکههای اجتماعی به تماشای محتوا مینشینند؛ فضایی که قرار بود سرگرمی را به خانه بیاورد اما گاهی مرزهای میان محتوای کودک و بزرگسال را از میان برداشته است.
در سالهای اخیر رشد سریع سکوهای نمایشخانگی، اگرچه تنوع محتوایی را افزایش داده، اما دغدغهای جدّی را نیز برای خانوادهها به وجود آورده است؛ دغدغهای به نام «تماشای ناخواسته». کودک یا نوجوانی که در حال دنبال کردن یک انیمیشن است، ممکن است ناگهان با تبلیغ یک سریال مملو از خشونت، روابط پیچیده بزرگسالانه، تصاویر نامتناسب یا سکانسهایی روبهرو شود که حتی برای بسیاری از بزرگسالان نیز محل بحث و انتقاد بوده است.
نمونههای این وضعیت کم نیست. نامهایی مانند «تاسیان»، «بامداد خمار»، «سووشون» یا حتی برخی آثار پرحاشیه و توقیفشدهای که پس از کشوقوسهای فراوان به شبکه نمایشخانگی راه پیدا کردهاند، برای مخاطب بزرگسال شناختهشدهاند؛ اما پرسش اینجاست که چرا تیزرها، برشهای تبلیغاتی و تصاویر این آثار باید در معرض دید کودکی قرار گیرد که تنها قصد تماشای یک برنامه کودک را داشته است؟ مسئله اصلی نه صرفاً خود این آثار، بلکه شیوه تبلیغ و دسترسی به آنها در محیطهایی است که کودکان نیز در آن حضور دارند.
در چنین شرایطی، خبر بررسی و بازبینی بیش از یک میلیون دقیقه محتوای کودک و نوجوان توسط معاونت پایش و نظارت ساترا را منتشر شده و حالا این سؤال همچنان مطرح است که چرا این حساسیت زودتر شکل نگرفت؟ به روایت دیگر؛ ساترا آمدی جانم به قربانت؛ ولی حالا چرا؟
براساس اعلام ساترا، در جریان این پایش گسترده، برنامههایی شناسایی شدهاند که میتوانند بر سلامت روانی و تربیتی کودکان و نوجوانان تأثیر منفی بگذارند؛ از عادیسازی خشونت و پرخاشگری گرفته تا تضعیف جایگاه خانواده، اختلال در هویتیابی، رشد هیجانی و ترویج الگوهای رفتاری نامناسب.
اما مسئله فقط خود برنامههای کودک نیست. یکی از خلأهای جدی سالهای اخیر، حوزه تبلیغات و تیزرهای منتشرشده در بسترهای آنلاین بوده است. بسیاری از والدین میگویند حتی زمانی که فرزندشان در حال تماشای یک انیمیشن در برخی سکوها یا شبکههای اجتماعی است، ناگهان با پیشنمایش یا تبلیغ آثاری مواجه میشود که هیچ تناسبی با سن او ندارد. این اتفاق در برخی بسترهای پرمخاطب از جمله آپارات، روبیکا و سایر محیطهای ویدئویی بارها مورد انتقاد خانوادهها قرار گرفته است.
در بسیاری از کشورهای دنیا، برای نمایش محتوای دارای خشونت، مضامین پیچیده بزرگسالانه یا صحنههای حساس، محدودیتهای سنی مشخصی در نظر گرفته میشود. افزون بر آن، تبلیغ این آثار نیز معمولاً در محیطهای ویژه کودکان یا در جریان تماشای برنامههای کودک نمایش داده نمیشود. حتی پلتفرمهای بینالمللی با وجود همه انتقاداتی که به آنها وارد است، در سالهای اخیر سامانههای کنترل والدین، فیلترهای سنی و هشدارهای محتوایی را توسعه دادهاند تا احتمال مواجهه کودکان با محتوای نامناسب کاهش یابد.
کارشناسان تربیتی بارها هشدار دادهاند که کودکان برخلاف بزرگسالان توانایی تحلیل و تفکیک بسیاری از پیامهای رسانهای را ندارند. آنچه برای یک بزرگسال تنها یک سکانس نمایشی محسوب میشود، ممکن است برای یک کودک به منبع ترس، اضطراب، الگوبرداری رفتاری یا تصویری ماندگار تبدیل شود. از همین رو، موضوع ردهبندی سنی و مدیریت دسترسی به محتوا، صرفاً یک بحث فرهنگی نیست؛ بلکه مستقیماً با سلامت روان نسل آینده ارتباط دارد.
از سوی دیگر، خانوادهها نیز در عمل نمیتوانند در تمام ساعات شبانهروز نقش ناظر دائمی را ایفا کنند. گسترش تلفنهای همراه، تبلتها و تلویزیونهای هوشمند باعث شده کودکان بیش از هر زمان دیگری به محتوای آنلاین دسترسی داشته باشند. در چنین شرایطی، مسئولیت پلتفرمها و نهادهای ناظر دوچندان میشود.
اکنون ساترا اعلام کرده است که روند شناسایی و حذف برنامههای مغایر با سلامت تربیتی و فرهنگی کودکان ادامه خواهد داشت و نظارت بر سکوهای دارای مجوز با جدیت بیشتری دنبال میشود. با این حال، مطالبه اصلی خانوادهها تنها حذف چند برنامه یا تذکر به چند سکو نیست؛ آنها انتظار دارند محیطی که کودک برای تماشای انیمیشن وارد آن میشود، از ابتدا تا انتها برای او امن باشد.
واقعیت این است که امنیت رسانهای کودکان نباید به شانس و اتفاق واگذار شود. اگر قرار است نظارت مؤثر باشد، باید از خود محتوا فراتر رفته و به تبلیغات، تیزرها، الگوریتمهای پیشنهاددهنده محتوا و نحوه دسترسی کودکان به آثار بزرگسالانه نیز برسد. ساترا حالا وارد میدان شده است؛ اما پرسشی که همچنان باقی میماند همان پرسش تیتر این گزارش است: «ساترا آمدی جانم به قربانت؛ ولی حالا چرا؟»
انتهای پیام/
