کرامت انسانی و بصیرت قرآنی

به گزارش خبرنگار فرهنگی خبرگزاری تسنیم، حجت‌الاسلام محمد شریفیان کارشناس مذهبی و استاد حوزه علمیه  از غربت انسان مدرن و نقش قرآن در زندگی آن گفت. شرح این سخنرانی در ادامه می‌آید.

در دورانی که گمراهی‌های خودساخته و جهل القایی به جامعه تزریق می‌شود، بازگشت به کرامت انسانی، تواضع قرآنی و تشخیص مسئولانه، کلید رستگاری فردی و جمعی است. یکی از مباحث مهم عصر ما، گمراهی‌هایی است که بشر خود می‌سازد یا برخی دستگاه‌ها برای منافع خویش به جامعه تزریق می‌کنند؛ جهلی که گاه طبیعی و ناشی از ناآگاهی است و گاه تعمدی برای دور کردن انسان از فلسفه وجودی الهی‌اش. این غفلت، انسان را از رضایت الهی و رضایت درونی محروم می‌سازد.

 انسان آگاه، کسی است که تمام ابعاد زندگی را می‌بیند و سبکی را برمی‌گزیند که سیر، مسیر و مقصد آن شیرین و رستگارکننده باشد؛ انسان‌هایی که شاخص تاریخ می‌شوند، تک‌بعدی نیستند بلکه برتری‌های واقعی انسانی را بر پایه صفات الهی محقق می‌کنند. قرآن کریم به عنوان معجزه خالد پیامبر اکرم (ص)، بیش از 50 صفت انسان بصیر را بیان می‌کند و سوره فرقان الگویی کامل از زندگی متعادل ارائه می‌دهد.

 تشخیص، تکلیف و همت؛ سه رکن زندگی قرآنی

تشخیص موقعیت، فهم تکلیف و همت برای عمل را سه مرحله حیاتی هر لحظه از زندگی است.انسان باید در هر برهه‌ای، تشخیص دهد، تکلیف خویش را بداند و با همت عمل کند؛ بی‌توجهی به این مراحل، او را در دام لغزش می‌اندازد.  آیات معروف «عبادالرحمن» در سوره فرقان محبت و محبوبیت بندگان خاص نزد پروردگار را نشان می‌دهد؛ بندگان رحمان کسانی‌اند که «یمشون علی الارض هونا»؛ نه متکبرند و نه استکبارگر.

  جامعه ما از تکبر بیزار و نیازمند تواضع است؛ حتی صاحبان عالی‌ترین مقامات و مدارک، بدون تواضع، اعتبار خویش را از دست می‌دهند؛ قرآن تنظیمات رفتاری انسان را دیکته می‌کند. در ادامه این آیات، بندگان رحمان با مشاهده لغو و بیهودگی، با کرامت عبور می‌کنند؛ آیه «و لقد کرمنا بنی آدم» عظمت، شخصیت و طبع بلند انسان را یادآوری می‌کند که اجازه ورود به امور شخصیت‌زننده را نمی‌دهد.

 بیهودگی‌ها گاهی در محیط حقیقی، گاه در جمع‌ها و بیش از همه در فضای مجازی گسترش می‌یابند؛ محتوایی که از حدود انسانی و اسلامی خارج می‌شود، حتی برای تولیدکنندگانش مشمئزکننده است.انسان باید از دام اموری که کرامت و جایگاه او را نابود می‌کند، دوری جوید؛ آیه کرامت انسانی دو نعمت برجسته را تضمین می‌کند؛قدرت وسیع (فکری، معنوی، تشخیصی) و افضلیت بر موجودات،سخره و بحر تحت سیطره انسان است اما شرط آن بندگی خداست.

 سه اصل پیشگیری از پشیمانی، سقوط و بن‌بست

 عصر حاضر  عصر حیرت  است و انسان تا میانسالی ممکن است در مسیرهای شایسته‌ناشایست صرف کند و در 40سالگی پشیمان شود؛ قرآن پیشاپیش هشدار می‌دهد و سه اصل زندگی را یاد آور میشود 1- بدون پشیمانی (عمر محدود است، جبران سخت)؛ 2- بدون سقوط در حوادث (مانند ماشینی که با سرعت به دیوار می‌خورد)؛ 3- بدون بن‌بست فکری و روانی که ریشه افسردگی‌های جامعه است، حتی از منظر مکاتب انسانی.

می‌توان برنامه منظم زندگی را از قرآن و ائمه (ع) برگرفت و ماه رمضان را بهار قرآن، ماه خودشناسی و انس با آیات دانست؛ قرائت با فهم، انسان را تکامل می‌بخشد و تجدیدنظر در رفتار ایجاد می‌کند. دین با فطرت انسان تطبیق دارد؛ خطابات قرآن و دعاها، فطرت پاک را خطاب قرار می‌دهند و زندگی پاک رقم می‌زنند.

 فواید دین را می‌توان  چنین برشمرد: اول قوت‌بخشی؛ انسان دینی تنها نیست و به نصرت الهی توکل دارد؛ حیاتی در عصر سردرگمی. دوم، هدایت؛ قرآن علی‌رغم فضیلت ادراکی انسان، او را از خطاها نجات می‌دهد و به حسنه دنیا و آخرت می‌رساند؛ بدون هدایت، دنیا سراب و آخرت تباهی است. سوم، بصیرت؛ نه فقط سیاسی، بلکه ذکاوت در خانواده، تربیت و مقابله با غفلت‌افکنی دشمنان که ملت‌ها را با سرگرمی از منافع‌شان غافل می‌کنند.

 محصول کلیسا، کنیسه یا فرقه‌ها که نرم‌افزار انسان را مادی تعریف می‌کند در مقابل علوم انسانی الهی از خالق انسان برمی‌خیزد و سعادت ابدی را هدف دارد؛ بصیرت، مرزبندی میان این دوست. چهارم، تشخیص درست؛ قرآن به عقلانیت وحی‌محور احترام می‌گذارد و از ضعف‌های فرهنگی و مسئولیتی جلوگیری می‌کند؛ آینده‌نگری قرآنی، جلوی لغزش‌ها را می‌گیرد.

 منظومه واقعی رابطه دین و اقتصاد، دنیا و آخرت و فهم زمان‌مکان است؛ امام خمینی (ره) بر زمان و مکان در اجتهاد پافشاری کرد. قرآن، نهج‌البلاغه و صحیفه سجادیه، گنجینه شیعیان برای برنامه‌ریزی است؛ سایر ادیان محروم‌اند.

انتهای پیام/