به گزارش خبرنگار فرهنگی اندیشه خبرگزاری تسنیم، محسن صبوریان عضو هیئت علمی دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه تهران در نشست علمی بعثت و غرور ملت ایران و اهتزاز پرچم وطندوستی که به همت دانشکده علوم اجتماعی برگزار شد به تبیین نسبت میان بحرانهای اجتماعی و فرآیند تولید مفاهیم پرداخت.
وی با اشاره به این که در ادبیات رایج، جنگ اغلب بهعنوان عاملی برای ایجاد وحدت و همبستگی ملی معرفی میشود، اظهار داشت: جنگ و رخدادهای بزرگ تاریخی علاوه بر آنکه میتوانند زمینهساز انسجام اجتماعی باشند، ظرفیت آن را دارند که به بستری برای زایش آرمانها، نظریهها و قواعد جدید در جامعه تبدیل شوند. همچنین نباید کارکردهای جنگ را تنها در سطح همبستگی اجتماعی محدود کرد چرا که در بسیاری از موارد، بحرانهای بزرگ لحظههایی را خلق میکنند که در آنها جامعه امکان بازاندیشی در مفاهیم پیشین و تولید چارچوبهای جدید فکری و اجتماعی را پیدا میکند. البته بحران صرفاً عرصه آشکار شدن آسیبها و شکافها نیست، بلکه میتواند به فرصتی برای بازآفرینی مفاهیم و ارزشهایی تبدیل شود که توانایی هدایت جامعه در شرایط جدید را دارند.
صبوریان در ادامه سخنان خود به مفهوم میانمایگی اخلاقی اشاره کرد و گفت:جوامع در برخی دورههای گذار با وضعیتی مواجه میشوند که در آن ارزشها و مفاهیم پیشین کارآمدی خود را از دست دادهاند، اما هنوز جایگزین روشن و تثبیتشدهای برای آنها شکل نگرفته است. در چنین شرایطی نوعی خلأ مفهومی و اخلاقی پدید میآید؛ خلأیی که جامعه را ناگزیر به جستوجوی معناهای تازه میکند. از همین رو، دورههای بحرانی اغلب به لحظههای مهمی برای بازسازی مفاهیم بنیادین و بازتعریف آرمانهای جمعی تبدیل میشوند.
عضو هیات علمی دانشگاه تهران با بیان این که بحرانها میتوانند زمینهساز تحولات عمیق اجتماعی باشند،تصریح کرد: هنگامی که چارچوبهای گذشته پاسخگوی نیازهای جدید جامعه نیستند، ضرورت خلق مفاهیم تازه بیش از هر زمان دیگری احساس میشود و این امر معمولاً در بستر رخدادهای بزرگ تاریخی و اجتماعی شکل میگیرد.همچنین بحرانها موقعیتهایی هستند که در آنها خود زندگی امکان تولید معناهای جدید را فراهم میکند و جامعه در مواجهه با فشارها و چالشها میکوشد راههای تازهای برای تداوم زیست جمعی بیابد و همین تلاش، زمینه شکلگیری قواعد و ارزشهای نو را فراهم میسازد. از این رو هنگامی که یک جامعه در معرض بحران قرار میگیرد، صرفاً به دنبال بقا نیست، بلکه تلاش میکند افقهای جدیدی برای فهم خود و جهان پیرامونش ایجاد کند. در چنین وضعیتی، تولید معنا به یکی از مهمترین کارکردهای حیات اجتماعی تبدیل میشود.
صبوریان در بخش دیگری از سخنان خود با نقد برخی رویکردهای تقلیلگرایانه نسبت به جنگ، تأکید کرد: فروکاستن جنگ به یک عامل بسیج ملی، به معنای نادیده گرفتن بخش مهمی از ظرفیتهای آن است. جنگ میتواند فراتر از یک عامل وحدتبخش، به یک موقعیت مولد تبدیل شود؛ موقعیتی که در آن جامعه مفاهیم جدیدی برای فهم خویش و ساماندهی کنشهای اجتماعی تولید میکند. همچنین نگاه صرفاً ابزاری به جنگ، ما را از درک بسیاری از تحولات عمیقی که در متن جوامع رخ میدهد بازمیدارد. در حالی که بررسی تجربههای تاریخی نشان میدهد بسیاری از ایدهها، ارزشها و چارچوبهای نوین اجتماعی در دل بحرانها و شرایط دشوار متولد شدهاند. اما آن چه اهمیت دارد، نحوه مواجهه جامعه با بحران است. اگر جامعه بتواند از دل دشواریها به تولید معنا و بازسازی هویت جمعی دست یابد، بحران از یک تهدید صرف به فرصتی برای تحول و نوزایی اجتماعی تبدیل خواهد شد.
وی در ادامه با طرح مفهوم بعثت اجتماعی به تشریح ابعاد این ایده پرداخت و گفت: بعثت اجتماعی ناظر به لحظاتی است که مردم در متن بحرانها و فارغ از سازوکارهای رسمی، بهصورت خودجوش به تولید معنا، همبستگی و کنش مؤثر اجتماعی میپردازند. در چنین شرایطی، جامعه صرفاً واکنشگر نیست، بلکه به فاعلی فعال در تولید نظم و معنا تبدیل میشود و این همان وضعیتی است که میتواند زمینهساز شکلگیری چارچوبها و نظمهای جدید اجتماعی باشد. از این رو بعثت اجتماعی زمانی رخ میدهد که مردم احساس کنند برای عبور از بحران نیازمند بازتعریف نسبت خود با جامعه، هویت جمعی و آرمانهای مشترک هستند و در چنین وضعیتی، ظرفیتهای نهفته اجتماعی فعال میشود و جامعه توانایی خلق افقهای تازه را پیدا میکند.
محسن صبوریان در پایان این نشست با تأکید بر اهمیت فهم ابعاد مولد بحرانها تصریح کرد: رخدادهای بزرگ تاریخی تنها عرصه بروز تهدیدها نیستند بلکه میتوانند زمینهساز شکوفایی ظرفیتهای انسانی و اجتماعی نیز باشند. از این منظر، جنگ و بحران هنگامی که به بستری برای تولید معنا، همبستگی و آرمانهای مشترک تبدیل شوند، میتوانند نقش مهمی در تقویت غرور ملی، بازسازی هویت جمعی و اهتزاز پرچم وطندوستی ایفا کنند.
انتهای پیام/
